ดอกไม้ที่ขึ้นต้นด้วย จ (จาน): 26 ชนิด พร้อมชื่อวิทยาศาสตร์และวิธีปลูก

>”จ” หรือ “จาน” เป็นพยัญชนะไทยที่มีดอกไม้ชื่อขึ้นต้นด้วยอยู่มากมาย ตั้งแต่ไม้ดอกหอมคลาสสิกอย่างจำปีและจำปา ไปจนถึงไม้ยืนต้นดอกสวยอย่างจามจุรีและจาน (ทองกวาว) บทความนี้รวบรวมดอกไม้ที่ขึ้นต้นด้วย จ จำนวน 26 ชนิด ที่ผ่านการตรวจสอบชื่อไทยและชื่อวิทยาศาสตร์จากแหล่งข้อมูลภาษาไทยแล้ว พร้อมลักษณะดอกและเคล็ดลับการปลูกเบื้องต้น

บทความนี้รวบรวมดอกไม้ที่ขึ้นต้นด้วยจานไว้ครบทั้ง 26 ชนิด ไม่ว่าคุณจะค้นหาว่า ดอกไม้ที่ขึ้นต้นด้วยจอจาน หรือพิมพ์สั้นๆ ว่า ดอกไม้ขึ้นต้นด้วยจอจาน ก็หมายถึงรายชื่อเดียวกันนี้ แต่ละชนิดมีชื่อวิทยาศาสตร์ ความหมาย และวิธีปลูกดูแลให้อ่านครบในที่เดียว

บางคนพิมพ์ติดกันว่า ดอกไม้ที่ขึ้นต้นด้วยจจาน หรือค้นสั้นๆ ว่า ดอกไม้จจาน ก็จะเจอบทความเดียวกันนี้เช่นกัน

1. จำปี (Magnolia × alba — ชื่อพ้อง Michelia alba)
ดอกสีขาว กลิ่นหอมแรง ออกดอกได้ตลอดทั้งปี ชอบแดดจัด ดินร่วนระบายน้ำดี ไม่ชอบน้ำขัง

2. จำปา (Magnolia champaca — ชื่อพ้อง Michelia champaca)
ดอกสีเหลืองอมส้ม กลิ่นหอมแรงยามพลบค่ำ ออกดอกเกือบตลอดปี ปลูกนาน 3 ปีขึ้นไปจึงเริ่มให้ดอก

3. จำปีแขก (Michelia figo — ปัจจุบันจัดเป็น Magnolia figo)
ไม้พุ่มดอกสีขาวนวล กลีบหนา กลิ่นหอมมาก บานตอนเย็น ชอบแสงรำไรมากกว่าแดดจัด โตช้าแต่ทรงพุ่มสวย

4. จำปูน (Anaxagorea javanica)
ดอกเล็กกลีบหนา 6 กลีบ ด้านนอกเขียวอ่อนด้านในขาวเป็นมัน กลิ่นหอมอ่อน อยู่ในวงศ์กระดังงา

5. จำปาขาว (Plumeria rubra — ชื่ออีสานของลั่นทม/ลีลาวดี)
ดอกสีขาว ชมพู หรือเหลือง กลิ่นหอม ทนแล้ง ชอบแดดจัด ปลูกง่าย โตเร็ว

6. จำปีสิรินธร (Magnolia sirindhorniae)
ดอกสีขาวนวล กลีบ 12–15 กลีบ ไม้ถิ่นเดียวของไทยที่พบในป่าพรุ เป็นพรรณไม้หายากควรค่าแก่การอนุรักษ์

7. จันทน์กะพ้อ (Vatica diospyroides)
ไม้ต้นดอกหอม ออกดอกช่วงปลายฤดูหนาว ดอกสีขาวนวล คนโบราณนิยมนำดอกมาอบผ้าให้หอม

8. จันทน์ผา (Dracaena cochinchinensis — เรียกอีกชื่อ จันผา, จันทน์แดง)
ออกดอกเป็นช่อ มีกลิ่นหอมอ่อน ไม้ทนแล้ง ปลูกประดับก็งาม ใช้เป็นสมุนไพรก็ได้

9. จันทน์เทศ (Myristica fragrans)
ดอกเล็กสีนวล ปลูกเพื่อเมล็ดเครื่องเทศ “ลูกจันทน์” ส่วน “ดอกจันทน์” ที่เรียกกันคือเยื่อหุ้มเมล็ดสีแดง ไม่ใช่ดอกไม้จริง

10. จันทน์ขาว (Santalum album)
ดอกเล็ก ไม้หอมกึ่งกาฝากจากอินเดีย ปลูกเลี้ยงยาก เนื้อไม้หอมใช้ทำน้ำหอมและงานแกะสลัก

11. จันทน์ชะมด (Mansonia gagei — เรียกอีกชื่อ จันทน์หอม)
ดอกเล็กไม่เด่น ไม้ยืนต้นผลัดใบ เนื้อไม้มีกลิ่นหอมใช้กลั่นน้ำมันหอมและปรุงยาหอม

12. จันทน์แปดกลีบ (Illicium verum — รู้จักกันในชื่อ โป๊ยกั๊ก)
ดอกเดี่ยวสีแดงหรือขาว ผลรูปดาว 8 พูมีกลิ่นหอม ใช้เป็นเครื่องเทศ

13. จวง (Cinnamomum porrectum — ชื่อปักษ์ใต้ของเทพธาโร)
ดอกสีขาวหรือเหลืองอ่อน ออกเป็นช่อกระจุกปลายกิ่ง เนื้อไม้หอมฉุน เป็นพันธุ์ไม้พระราชทานประจำจังหวัดพังงา

14. จิกน้ำ (Barringtonia acutangula — เรียกอีกชื่อ จิกนา)
ดอกออกเป็นช่อยาวห้อยระย้า สีแดงหรือชมพู กลิ่นหอม ชอบขึ้นริมน้ำ มักทิ้งใบก่อนออกดอก

15. จิกทะเล (Barringtonia asiatica — เรียกอีกชื่อ จิกเล)
ช่อดอกใหญ่ เกสรสีชมพูขาว ทนดินเค็ม ปลูกประดับริมทะเลได้ เป็นดอกไม้ประจำจังหวัดสมุทรสงคราม

16. จิกสวน (Barringtonia racemosa — เรียกอีกชื่อ จิกบ้าน)
ช่อดอกสีชมพูห้อยระย้า ทรงพุ่มงาม ใบอ่อนใช้เป็นผักจิ้มน้ำพริกได้

17. จิกนม (Barringtonia macrostachya)
ไม้สกุลจิก ออกดอกเป็นช่อยาวห้อยระย้าเช่นเดียวกับจิกชนิดอื่น ชอบที่ชื้นริมน้ำ

18. จิกนมยาน (Barringtonia macrocarpa — เรียกอีกชื่อ จิกเศรษฐี)
ไม้สกุลจิก ดอกออกเป็นช่อห้อยระย้า ผลค่อนข้างใหญ่ ปลูกประดับริมน้ำได้

19. จามจุรี (Samanea saman — เรียกอีกชื่อ ก้ามปู ฉำฉา)
ดอกสีชมพูเป็นพู่ฝอย ไม้ใหญ่ทรงร่มให้ร่มเงาดีมาก แต่ทรงพุ่มแผ่กว้าง ไม่เหมาะกับพื้นที่เล็ก

20. เจตมูลเพลิงแดง (Plumbago indica)
ดอกสีแดงสด 5 กลีบ ออกเป็นช่อตั้งที่ปลายกิ่ง ช่วงตุลาคม–กุมภาพันธ์ ปลูกในกระถางได้

21. เจตมูลเพลิงขาว (Plumbago zeylanica)
ลักษณะคล้ายเจตมูลเพลิงแดงแต่ดอกสีขาว ออกเป็นช่อปลายกิ่ง เลี้ยงง่ายในกระถาง

22. เจอราเนียม (Geranium spp. — ที่ปลูกประดับกันมักเป็นลูกผสมสกุล Pelargonium)
ดอกหลากสีทั้งขาว ชมพู แดง ม่วง และส้ม ไม้เมืองหนาว ในไทยออกดอกช่วงธันวาคม–กุมภาพันธ์ เหมาะปลูกในกระถางหรือพื้นที่สูงอากาศเย็น

23. จอก (Pistia stratiotes)
พืชน้ำลอยผิวน้ำ ใบเรียงเป็นกอคล้ายดอกกุหลาบ ดอกเล็กมากไม่เด่น นิยมปลูกประดับอ่างน้ำ

24. จัน (Diospyros decandra — เรียกอีกชื่อ ลูกจัน จันทน์โอ)
ดอกเล็กสีนวล ผลสุก “ลูกจัน” กลิ่นหอมเฉพาะตัว นิยมปลูกเป็นไม้ผลและไม้ประดับ

25. จาน (Butea monosperma — ชื่ออีสาน/อุบลฯ ของทองกวาว)
ดอกสีส้มแดงออกเป็นช่อใหญ่ช่วงฤดูแล้ง ทนแล้งมาก เหมาะปลูกกลางแจ้ง

26. แจง (Maerua siamensis)
ดอกเล็กสีเขียวอมขาว ออกเป็นช่อช่วงธันวาคม–มีนาคม ไม้ถิ่นเดียวของไทย โตช้า เป็นไม้หายาก ยอดอ่อนนำมาดองกินได้

วิธีปลูก

แสงแดด — ดอกไม้ขึ้นต้นด้วย จ ส่วนใหญ่ชอบแดดจัดเต็มวัน ทั้งจำปี จำปา จาน จามจุรี และจิกทุกชนิด ยิ่งได้แดดยิ่งออกดอกดก ส่วนจำปีแขกชอบแสงรำไรมากกว่า และเจอราเนียมชอบอากาศเย็น แดดจัดแต่ไม่ร้อนจัด

ดินและการระบายน้ำ — ใช้ดินร่วนระบายน้ำดี จำปีและจำปาไม่ชอบน้ำขัง รากเน่าง่าย ควรยกร่องหรือผสมทรายหยาบ ส่วนจิกน้ำ จิกทะเล และจอกชอบความชื้นหรือน้ำโดยตรง

การให้น้ำ — รดน้ำสม่ำเสมอช่วง 1–2 ปีแรกหลังปลูก เมื่อต้นตั้งตัวแล้ว ไม้ทนแล้งอย่างจาน จามจุรี และแจงอยู่ได้ด้วยน้ำฝนตามธรรมชาติ ส่วนไม้กระถางอย่างเจอราเนียมและเจตมูลเพลิง รดเมื่อหน้าดินแห้ง อย่าให้แฉะ

ปุ๋ย — ใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมักปีละ 2–3 ครั้ง ช่วงก่อนฤดูออกดอกเสริมปุ๋ยสูตรเสมอหรือปุ๋ยดอก เจอราเนียมในกระถางให้ปุ๋ยน้ำเจือจางทุก 2 สัปดาห์ในฤดูออกดอก

การขยายพันธุ์ — จำปี จำปา และจวงขยายด้วยการตอนกิ่งหรือทาบกิ่ง จามจุรี จาน และจิกเพาะเมล็ดได้ เจอราเนียมและเจตมูลเพลิงปักชำกิ่งง่าย ส่วนจอกแยกกอที่แตกใหม่ออกปลูก

การปลูกในกระถาง — เจอราเนียม เจตมูลเพลิงทั้งสองสี และจำปีแขก (พุ่มเล็ก) ปลูกในกระถางได้ดี ใช้กระถางมีรูระบายน้ำ ส่วนจอกเลี้ยงในอ่างน้ำตื้นที่มีแสง

การตัดแต่ง — ตัดแต่งทรงพุ่มหลังหมดดอกเพื่อให้แตกยอดใหม่ ไม้ใหญ่อย่างจามจุรีและจานควรเว้นระยะห่างจากอาคาร เพราะทรงพุ่มแผ่กว้าง

คำถามที่พบบ่อย

ดอกไม้ที่ขึ้นต้นด้วย จ มีอะไรบ้าง

ชนิดที่คนไทยรู้จักดีที่สุดคือ จำปี จำปา และจันทน์กะพ้อ นอกจากนี้ยังมีจำปีแขก จำปูน จิกน้ำ จิกทะเล จามจุรี เจตมูลเพลิง เจอราเนียม จาน (ทองกวาว) จัน จอก จวง แจง และจันทน์อีกหลายชนิด รวมในบทความนี้ 26 ชนิด

ดอกไม้ขึ้นต้นด้วย จ ชนิดไหนหอมที่สุด

จำปีและจำปาหอมแรงที่สุดและหอมนาน คนโบราณจึงนิยมร้อยมาลัยและอบผ้า รองลงมาคือจันทน์กะพ้อ จำปูน และจำปีแขก ซึ่งหอมหวานยามเย็น

ดอกไม้ขึ้นต้นด้วย จ ปลูกในกระถางได้ไหม

ได้หลายชนิด เจอราเนียมและเจตมูลเพลิงแดง/ขาวเหมาะกับกระถางที่สุด จำปีแขกเป็นไม้พุ่มเล็กก็ปลูกกระถางใหญ่ได้ ส่วนจอกเลี้ยงในอ่างน้ำตื้นแทนกระถาง

ดอกไม้ขึ้นต้นด้วย จ ชนิดไหนทนแล้ง ปลูกทิ้งไว้ได้

จาน (ทองกวาว) ทนแล้งที่สุด ออกดอกสวยทั้งที่แทบไม่ต้องรดน้ำ รองลงมาคือจามจุรีและแจง ซึ่งเมื่อต้นตั้งตัวแล้วอยู่ได้ด้วยน้ำฝน

จำปีกับจำปาต่างกันอย่างไร

จำปีดอกสีขาว กลีบเรียวแหลม จำปาดอกใหญ่กว่าสีเหลืองอมส้ม กลิ่นหอมแรงทั้งคู่แต่จำปาจะหอมจัดยามพลบค่ำ ทั้งสองอยู่วงศ์เดียวกัน ขยายพันธุ์ด้วยการตอนกิ่งเหมือนกัน

อ่านบทความดอกไม้เพิ่มเติมได้ที่ HomeYorva

Sources consulted: th.wikipedia.org, disthai.com, medthai.com, baanlaesuan.com, thai-herbs.thdata.co, chaipatpark.com, royalparkrajapruek.org, thaihof.org, arit.kpru.ac.th, hdmall.co.th, navanurak.in.th, patamapanich.com, doa.go.th, botany.dnp.go.th, phuketdata.net, myhomemygardening.com, doctor.or.th, kroobannok.com, board.postjung.com, finearts.go.th, amuletheritage.com